میرحسین موسوی
ايلنا: برنامههاي ميرحسين موسوي براي براي اصلاح الگوی مصرف انرژي، افزايش توان صادرات انرژي و ايجاد اشتغال منتشر شد.
به گزارش ايلنا، متن اين برنامه بدين شرح است:
1- همة كارشناسان
بخش انرژي اتفاق نظر دارند كه وضعيت فعلي مصرف انرژي در ايران بسيار
نامطلوب است. مقايسة ميزان مصرف انرژي ( حدود 4.2 ميليون بشكه معادل
نفتخام در روز) با ساير شاخصهاي اقتصادي كشور اين مسأله را بخوبي نشان
ميدهد. مهمترين شاخص براي مقايسه وضعيت مصرف انرژي در كشورهاي مختلف،
شاخص شدّت انرژي است كه بيانگرميزان كل انرژي مصرفي به ازاي هر هزاردلار
توليد ناخالص داخلي است.
جدول زير اين شاخص را در ايران و چند كشور
در حال توسعه مورد مقايسه قرارداده است. همانگونه كه ملاحظه ميشود شاخص
شدت انرژي ايران حدود سه برابر متوسط جهان بوده و حتي از اقتصادهاي مشابه
نيز بسيار بدتر است. اين مسأله اهميت و ضرورت سياستهاي كنترل مصرف را
بخوبي آشكار مينمايد و یکی از معضلات جدی کشور محسوب می شود که رهبری هم
در پیام سال نو ، قویا بر اصلاح آن تاکید کردهاند.
2- ارزش انرژي مصرفي كشور كه در فوق به آن اشاره شد در قيمتهاي
فعلي نفت (حدود 50 دلار در بشكه) بیش از 77 ميليارد دلار در سال است. ارزش
مستقيم يك صرفهجوئي 20 درصدي كه در يك برنامه 2 تا سه ساله، قابل تحقق
است، بيش از 15 ميليارد دلار در سال خواهد بود و البته ظرفيت صرفهجويی
بسیار بیشتر از اينها است.
كشورهاي صنعتي غرب پس وقوع بحرانها يا
شوكهاي اول و دوم نفتي در سالهاي 1973 و 1978 ، با تاسيس آژانس
بينالمللي انرژي، سياستهاي گستردهاي را براي جلوگيري از بحرانهاي آتي
بكار گرفتند كه كنترل مصرف و مديريت تقاضا در همه بخشهاي مصرف كننده
انرژي، همواره در سرلوحه اين سياست ها قرارداشته و طي سي و چند سال گذشته
نيز بدون وقفه ادامه يافته است. نتيجه اين سياستها كنترل مصرف انرژي و
تغيير مسير شاخص شّدت انرژي بوده بطوري كه حتي در بعضي از سالهاي دهه
1980 رشد اقتصادي اين كشورها با كاهش ميزان مصرف انرژي همراه بوده است و
اينك دستاوردها و تجربيات اين كشورها در اختيار است.
3- در ايران
پروژههاي فراواني را در بخشهاي مختلف اقتصادي براي بهينهسازي مصرف
انرژي مي توان تعريف نمود كه اغلب هزينه آنها از محل صرفهجويي حاصله به
سرعت بازگشت سرمايه مي شوند. اين پروژهها مي تواند از اقدامات ساده اي
همچون دوجداره كردن پنجرهها تا موارد پيچيده در صنايع و كارخانه ها را
در برگيرد . براي اين منظور ابتدا بايد مصرف مورد نظر براي خانوار يا
بنگاه مورد مميزي انرژي قرار گيرد. ازطريق مميزي انرژي، وضعيت مصرف انرژي
واحد براي سرد يا گرم كردن ميزان مشخصي از فضا يا فراهم كردن امكان مقدار
مشخصي از توليد يك كالا يا يك خدمت مشخص ميگردد و اين مقدار با متوسط
جهاني و بهترين نمونهها يا نمونه هاي امكانپذير (در شرايط ايران)
مقايسه ميشود (Bench Marking) و تفاوتها استخراج و تجزيه و تحليل
ميگردند(Gap Analysis) ، بدنبال مشخص شدن اين تفاوتها يك پروژه تعريف مي
شود كه بر مبناي آن بايد سرمايهگذاري و هزينه براي رسيدن از وضعيت موجود
به وضعيت مطلوب انجام شود. بديهي است كه اجراي پروژه منوط به انجام
مطالعات امكان سنجي اقتصادي است كه بازگشت سرمايه حاصل از انرژي صرفه جويي
شده را تضمين نمايد.
در ايران پروژه هاي فراواني از اين طريق قابل
تعريف كردن است كه اغلب با وجود قيمتهاي پايين انرژي داخلي، اقتصادي
نيستند اما با قيمت هاي منطقه اي كاملا اقتصادي اند. چراكه دولت در حال
حاضر برخي حاملهاي انرژي را وارد ميكند و مي تواند برخي ديگر را به هر
ميزان كه صرفه جويي شود به قيمتهاي منطقهاي به راحتي صادر نمايد.
بنابراين كافي است كه دولت بپذيرد و تضمين كند كه انرژي آزاد شده حاصل از
پروژهها و سرمايه گذاريهاي بهينه سازي انرژي را حداقل تا زمان بازگشت
سرمايه و سود مناسب به قيمتهاي منطقهاي و يا حتي مقداري كمتر از آن
خريداري خواهد نمود.
چندين مورد از اين پروژهها تاكنون در قالب طرح
هاي تحقيقاتي مورد مطالعه قرار گرفته اند. بعنوان نمونه در خود صنعت نفت
بسیاری از ایستگاههای تقویت فشار که در مسیر خطوط لوله گاز قراردارند و
خودشان از گازی که عبور میدهند مصرف می کنند، از نظر مصرف سوخت مطابق
استانداردهای جهانی نیستند. بررسی مقدماتی نشان میدهد که سرمایهگذاری در
جهت تعویض توربینهای این ایستگاهها و استفاده از توربینهای کارآتر از
نظر مصرف انرژی، تنها از محل مقدار گاز قابل صرفهجويی و صادرات این گاز،
در مدت قابل قبول و با نرخ بازگشت مطلوبی بازگشت سرمایه میشود. نمونه
دیگر مطالعهای است که در مورد صنعت آجر انجام شده است. این مطالعه نشان
میدهد که در بخش سنتی و قدیمی تولید آجر کشور اگر سرمایهگذاری شود و
کارخانجات و سیستمهای جدید تولید آجر جایگزین روش قدیمی شوند، کل این
سرمایهگذاری تنها از محل صرفهجويی در میزان سوخت مصرفی به ازاي تولید هر
واحد آجر، در مدت مناسب و با نرخ بازگشت مطلوبی بازگشت سرمایه میشود و به
عبارتی سرمایهگذاری اقتصادی و خوبی است. ضمن اینکه کاهش مصرف سوخت به
نوبه خود میزان انتشار آلایندههای محیط زیست را کاهش میدهد و آجری که در
فرآیند جدید تولید میشود، هنگامیکه در ساختمان استفاده میشود وضعیت
بهتری را از نظر عایق بودن و جلوگیری از انتقال حرارات و برودت داخلی
ساختمان به بیرون، نسبت به آجرهای قدیمی دارد.
4- با بهره گيري از
تجربيات روشن كشورهاي صنعتي بايد شركتهاي خدمات انرژي (ESCO) تأسيس
گردند. تامين مالي پروژههاي بهينهسازي مصرف انرژي از طريق شركتهاي
خدمات انرژي، يكي از كارآترين روشها به شمار ميآيد كه از تجربه زيادي در
كشورهاي صنعتي برخوردار است. شركت خدمات انرژي شركتي است كه پروژههاي
مرتبط با بهبود كارآيي انرژي را طراحي، اجرا و تامينمالي ميكند.
شركتهاي مذكور در سطح بينالمللي بصورت تخصصي عمل ميكنند و بسيار متنوع
اند ( بعنوان مثال بخش پالايش، صنايع فولاد، صنايع غذائي) . ويژگي اصلي
شركت خدمات انرژي در مقايسه با شركت مشاورهاي و پيمانكاران تجهيزات در
عقد قراردادهاي عملكردي است. در قرارداد عملكردي، مجري ، هزينههاي اجرا
را از محل منافع حاصل از اجراي پروژه (انرژي صرفهجويي يا ذخيره شده)
دريافت ميكند. شركتهاي خدمات انرژي ميتوانند در غالب اين قراردادها،
علاوه بر نصب تجهيزات، نگهداري از تمام يا بخشي از تجهيزات جديد در طول
عمر پروژه و حتي سالها پس از اتمام پروژه را نيز عهدهدار شوند. اين نوع
قرارداد براي صنايع يا شركتها مصرفكننده عمده انرژي كه با محدوديت منابع
مالي مواجهند و يا به دلايلي قصد افزايش تعهدات مالي خود را ندارند و يا
تخصص و ريسك پذيري لازم را در زمينه انرژي ندارند، جذابترين شيوه اجراي
پروژههاي كارآيي انرژي بهشمار ميآيد.
5- بايد توجه داشت كه تمامي
پروژههاي بهينهسازي مصرف انرژي حتما موجب كاهش آلايندهها نيز ميشوند و
بر مبناي پروتكل زيست محيطي بينالمللي كيوتو، امكان اينكه از طريق فروش
(غير مستقيم) اين آلايندههاي كاهش يافته، بتوان درآمدي علاوه بر ارزش
انرژي صرفهجويي شده را كسب نمود نيز وجود دارد كه اين نيز بر جذابيت
پروژه هاي مذكور ميافزايد، ضمن اینکه دولت جمهوری اسلامی ایران با توجه
به تعهدات انسانی خود، وظیفه به حداقل رساندن آلایندههای زیست محیطی را
که اینک به یک تهدید جدی علیه جامعه بشری تبدیل گردیده است ، نیز بر عهده
دارد.
6- نكته بسيار مهم و اساسي در شكلگيري اين فعاليت بسيار سودده و مفيد در ايران عمدتا به دو عامل مربوط ميشود:
الف)
در صنعت نفت از آنجا كه بخشهاي اين صنعت خود را صاحب سوخت هاي ميان تقطير
يا گاز ميدانند و طبيعتا مصارف خود را در اولويت اول و بصورت رايگان
برداشت ميكنند عملا انگيزهاي براي ورود به اين موضوع ندارند، درحالي كه
بسياري به اشتباه انجام اين بهينهسازي را از وظايف صنعت نفت مي دانند كه
انگيزهاي در اين رابطه ندارد. در صنایع تبدیل انرژی در بخش برق نیز همین
مشکل وجود دارد.
ب) در ساير بخشهاي صنعتي نيز قيمت پائين انرژي و
امكان تحميل احتمالي قيمت افزايش يافته حاملهاي انرژي به مصرفكنندگان به
واسطه عدم حضور بخش Regulatory ( تنظيم كننده سهم و استاندارد انرژي در حد
محصول يا خدمت)، انگيزهاي را براي بهينه سازي به شرحي كه ارائه شد، باقي
نميگذارد.
7- همانگونه که دولت باید بسیاری از اصلاحات را از خود
آغاز کند و الگوی جامعه و بخش خصوصی باشد، در مورد الگوی مصرف نیز باید
دولت اصلاحات را از خود آغاز کند و پیشگام باشد. نمیشود سوخت و ضایعات در
صنایع نفت بسیار بالا باشد و بازدهی تبدیل و انتقال انرژی نیروگاهها و
شبکههای انتقال انرژی پايین باشد و همه فشارها به مردم منتقل شود. البته
اجرای پروژههای بهینهسازی مصرف سوخت در نیروگاهها قابل واگذاری به بخش
خصوصی است. هرکس پیشنهادی دهد که منجر به کاهش مصرف انرژی میشود باید در
منافع پیشنهادي ، سهیم شود.
8- اجراي وسيع پروژههاي بهينهسازي و
صرفهجوئي مصرف انرژي، جنبه اشتغال زايي نيز دارند كليد خوردن اين
پروژهها در سطحي گسترده، طبعا اشتغال قابل توجهي را ايجاد مي كنند و در
شرايط فعلي كشور اين از امتيازات مهم اين اقدام است.
9- اجراي وسيع
پروژههاي بهينهسازي مصرف انرژي ميزان مصرف انرژي براي همه نيازهاي مصرفي
و فعاليتهاي توليدي را به شكل قابل توّجهي كاهش مي دهد. هزينه انرژي ،
حاصل ضرب ميزان مصرف انرژي در قيمت آن است. با كاهش قابل توجه در ميزان
مصرف، توان تحمل قيمتهاي بالاتر انرژي فراهم ميشود، بي آنكه حاصل ضرب
تغييري بكند.
نگرانی مردم و خصوصا اقشار ضعیف از بالابردن ناگهانی
قیمت انواع سوخت یا حاملهای انرژی قابل درک است و همه طرحهايی که چنین
چیزی را خصوصا در شرایط فعلی ساختار تولید و مصرف انرژی کشور مطرح
میکنند، خواب مردم را آشفته می سازند. بايد افزايش تدريجي قیمتهای
انرژی همراه با اجرای پروژهها و طرحهای مورد اشاره صورت گيرد و بدون آن
کاری حساب شده نیست.
10- اين راهحل ضمن كنترل مصرف انرژي، منابع
انرژي(نفت و گاز) هرچه بيشتري را براي صادرات آزاد ميكند و آثار تورمي
راه حلهاي قيمتي را نيز ندارد.
11- امکان جذب همکاریهای فنی و
تخصصی و نیز سرمایهگذاریهای خارجی در این زمینه بخوبی وجود دارد.
نهادهای مالی بینالمللی مانند بانک جهانی و نهادهای زیستمحیطی
بینالمللی و نیازمندان نفت و گاز ایران، همه از این طرحها حمایت
میکنند.
12- مشكل بهرهوري در كشور به انرژي محدود نميشود، اما آغاز
كردن از جايي كه بازگشت سرمايه، اشتغال زايي و منافع سريع و ملموسي براي
كشور دارد مسلما بهره وري در ساير زمينهها را تشويق و ترويج خواهد نمود
ارتقاي بهرهوری از مهمترین نیازهای اقتصادی کشور است و گسترش فرهنگ
بهرهوري از مزّيتها اين طرح است.
برای تحقق این برنامه بايدگامهای اجرايی زیر برداشته شود:
الف- تقویت سازمانهای موجود در زمینه بهرهوری انرژی و ارتقاء جایگاه آنها در سطح دولت.
ب- اقدام براي تدوين استانداردهای انرژیبری تجیهزات و فرآیندهای مصرف کننده انرژی.
ج- موظف کردن دستگاههای دولتی به برنامهریزی جهت دستیابی به استانداردهای کارای انرژی.
د- تمهید تأسیس شرکتهای خدمات مشاورهای و ممیزی انرژی و شرکتهای خدمات انرژی و تدوین سازوکار تشخیص و تائید صلاحیت آنها.
ه-
طراحی سازوکار اجرايی برای تضمین بازگرداندن منافع اجرای پروژههای
صرفهجويی و بهینهسازی انرژی به شرکتهايي که در این زمینه سرمایهگذاری
میکنند.
طراح:حمیدرضا قناییان